DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı Elif Esen: “Çiftçi ucuza satıyor, vatandaş pahalıya alıyor; bu fiyat farkı nerede oluşuyor?”

DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Elif Esen, yaş sebze ve meyve piyasasına yönelik yürütülen soruşturmanın ardından Hal Kayıt Sistemi’nin (HKS) işleyişi, kurumlar arası veri paylaşımı ve piyasa denetimlerinin etkinliğine ilişkin soruları TBMM gündemine taşıdı.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’ın yanıtlaması istemiyle soru önergesi veren Esen, üreticinin satış fiyatı ile hal, dağıtıcı ve perakende aşamalarındaki fiyatlar arasındaki farkın hangi noktada büyüdüğünün belirlenmesini istedi.

Soruşturma kapsamında 1.029 üreticinin beyanına başvurulduğunu aktaran Esen, Hal Kayıt Sistemi, Çiftçi Kayıt Sistemi ve vergi incelemelerinin birlikte değerlendirildiğine dikkati çekti. Esen, kamuoyuna yansıyan bulgularda bazı firmaların ürün arzını olduğundan düşük, maliyetlerini ise gerçeğinden yüksek gösterdiği; sahte müstahsil makbuzları düzenlediği ve gerçeğe aykırı maliyet oluşturduğu yönünde iddiaların bulunduğunu kaydetti.

“MEVCUT DENETİM NEDEN YETERLİ SONUÇ ÜRETMEDİ?”

Hal Kayıt Sistemi’nin 2012’den bu yana sebze ve meyve ticaretini kayıt altına almak, ürün miktarları ile fiyat hareketlerini izlemek, kayıt dışılığı azaltmak ve üretici ile tüketiciyi korumak amacıyla kullanıldığını hatırlatan Esen, Ticaret Bakanlığının daha önceki denetimlerinde de HKS’ye gerçeğe aykırı düşük fiyat bildirimi ve çifte fatura uygulamalarının tespit edildiğini belirtti.

Esen, denetim mekanizmalarının işleyişine ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

“Sorun bilinmiyor değildi. Veri vardı, sistem vardı, kurumlar vardı. Şimdi cevaplanması gereken soru şu: Mevcut kayıt, veri paylaşımı, risk analizi ve denetim mekanizmaları bu ölçekteki tabloyu neden daha önce ortaya çıkaramadı?”

“FİYAT FARKI HANGİ AŞAMADA BÜYÜYOR?”

Esen, Bakan Bolat’ın yanıtlaması istemiyle sunduğu önergede, soruşturma kapsamındaki 41 firmanın daha önce denetlenip denetlenmediğini ve HKS verilerinin ÇKS, e-Müstahsil Makbuzu, e-Fatura, e-Arşiv Fatura ve vergi kayıtlarıyla düzenli olarak karşılaştırılıp karşılaştırılmadığını sordu.

Üreticinin satış fiyatından başlayarak hal, dağıtıcı ve perakende aşamalarındaki fiyatların ürün bazında düzenli biçimde izlenip izlenmediğini de gündeme getiren Esen, tarladan tüketiciye kadar ortaya çıkan fiyat farkının hangi aşamada büyüdüğünü gösteren bir marj analizi yapılıp yapılmadığının açıklanmasını istedi.

Esen ayrıca olağan dışı fiyat hareketlerini belirlemek amacıyla otomatik veya risk esaslı bir erken uyarı mekanizmasının bulunup bulunmadığını Bakan Bolat’a sordu.

“FİYAT ZİNCİRİNDEKİ SORUNUN BEDELİNİ HANE HALKI ÖDÜYOR”

Esen, Ağustos 2026 verilerine işaret ederek tüketici fiyatlarının yıllık yüzde 31,51, gıda ve alkolsüz içeceklerdeki artışın ise yüzde 33,79 olduğunu belirtti. Aynı dönemde Tarım-ÜFE’nin yıllık yüzde 21,91, “sebze ve kavun-karpuz, kök ve yumrular” alt grubundaki artışın ise yüzde 69,99 olduğunu aktardı.

Fiyat zincirinde yaşanan gelişmelerin doğrudan vatandaşın bütçesine yansıdığını ifade eden Esen, şunları kaydetti:

“Bu mesele yalnızca piyasa denetiminin teknik bir başlığı değil; doğrudan mutfaktaki tencerenin, emeklinin, asgari ücretlinin ve dar gelirlinin meselesi. Üretici emeğinin ve maliyetinin karşılığını alamazken vatandaşın yüksek fiyatla karşı karşıya kaldığı bir yapının sürdürülebilir olup olmadığını sorgulamak zorundayız.”

“YENİ HAL KANUNU BU AÇIKLARI KAPATACAK MI?”

Esen, soru önergesinde soruşturmanın ardından Hal Kayıt Sistemi’nin denetim ve erken uyarı kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla hangi çalışmaların yürütüldüğünün de açıklanmasını talep etti.

Yeni Hal Kanunu çalışmalarını da gündeme taşıyan Esen, HKS, ÇKS ve vergi verilerinin birlikte analiz edilmesi, tarladan sofraya fiyat oluşumunun izlenmesi ve olağan dışı hareketlerin erken tespit edilmesine ilişkin hangi düzenlemelerin hazırlanan mevzuatta yer alacağını sordu.

Esen, denetim sisteminin ihlaller gerçekleştikten sonra devreye girmekle sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“İhlal gerçekleştikten sonra yaptırım uygulamak yetmez. Sorun büyümeden gören, kamu kurumlarının elindeki verileri birlikte analiz eden, üreticiyi de tüketiciyi de koruyan bir denetim sistemi gerekiyor. Yeni Hal Kanunu Meclis’e geldiğinde bu açıkları gerçekten kapatıp kapatmadığının takipçisi olacağız.”

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI