CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer: “Yedi yılda 4,46 milyon ton mercimek ithal edildi”

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye’nin kırmızı ve yeşil mercimekte ithalata bağımlı hale gelmesini tarım politikalarındaki sorunların göstergesi olarak değerlendirdi. Gürer, 2020-2026 döneminde toplam 4 milyon 463 bin 769 ton mercimek ithalatı yapıldığını ve ithalat için 2 milyar 897 milyon 698 bin 686 dolar ödendiğini belirtti.

“MERCİMEK ÇORBASI İTHAL ÜRÜNLE SOFRAYA GELİYOR”

Kırmızı mercimekte bu yıl üretim artışı beklense de ithalatın yerli üretimden yüksek olduğunu ifade eden Ömer Fethi Gürer, Kanada, Kazakistan ve Rusya’dan kırmızı mercimek ithal edildiğini söyledi.

Gürer, “Mercimek çorbası ithal ürün ile sofraya gelmektedir. Masada iki mercimek çorbasından biri ithal mercimekle yapılıyor. Markette menşeine bakılınca yerli ürün ara ki bulasın.” dedi.

Yeşil mercimeğin İç Anadolu, kırmızı mercimeğin ise Güneydoğu Anadolu’da üreticiler açısından önemli bir gelir kaynağı olduğunu belirten Gürer, “İthal, yerli üretimi geçti. Böyle giderse yerli üretim ithale teslim olacak.” ifadelerini kullandı.

Üreticilerin girdi maliyetleri nedeniyle mercimekten yeterli gelir elde edemediğini aktaran Gürer, “Üretici, girdi maliyeti ile mercimekten yeterli gelire erişemedikleri için üretimden uzaklaştıklarını ifade ediyorlar. Üreticiden ürün girdi maliyetine yakın bir fiyatla çıkmasına rağmen rafta fiyatı katlıyor. İthal ürün de yerli ürün fiyatına rafa giriyor. Aracılar kazanıyor, market kazanıyor.” diye konuştu.

Gürer, artan maliyetler nedeniyle üreticilerin her yıl farklı ürünlere yönelerek üretim desenini değiştirmek zorunda kaldığını kaydetti.

2020-2026 DÖNEMİNDE ÜRETİM DALGALANDI

Gürer’in paylaştığı verilere göre Türkiye’de 2020 yılında kırmızı mercimek üretimi 328 bin 418 ton, yeşil mercimek üretimi 42 bin 397 ton, toplam mercimek üretimi ise 370 bin 815 ton oldu.

2021 yılında toplam üretim 263 bin tona gerilerken, 2022’de 445 bin tona, 2023’te 474 bin tona yükseldi. 2024 yılında toplam üretim 476 bin ton olarak gerçekleşti.

2025 yılında kuraklığın da etkisiyle kırmızı mercimek üretimi 249 bin 905 tona, yeşil mercimek üretimi 29 bin 715 tona, toplam mercimek üretimi ise 279 bin 620 tona geriledi.

2026 yılı için kırmızı mercimek üretiminin 385 bin ton, yeşil mercimek üretiminin 48 bin 320 ton, toplam üretimin ise 433 bin 320 ton olması bekleniyor.

Gürer, “2026 tahmini ise toplam üretimin 433.320 tona yükselmesi yönündedir. Ancak 2026 üretimi, 2023 yılındaki 424 bin tonluk seviyenin yaklaşık 39 bin ton altındadır. 2002 yılında 500 bin ton kırmızı mercimek ülkemizde üretiliyordu. Nüfus üzerinden bakınca mercimekte ciddi bir gerileme görülüyor.” dedi.

KIRMIZI MERCİMEK İTHALATI 3,92 MİLYON TONA ULAŞTI

Gürer, 2020-2026 döneminde 3 milyon 922 bin 706 ton kırmızı mercimek ithal edildiğini ve bunun karşılığında 2 milyar 427 milyon 151 bin 529 dolar ödendiğini açıkladı.

Verilere göre kırmızı mercimek ithalatı 2020’de 574 bin 738 ton, 2021’de 478 bin 461 ton, 2022’de 468 bin 484 ton olarak gerçekleşti. 2023 yılında ithalat 744 bin 725 tonla dönem içerisindeki en yüksek seviyeye çıktı.

2024 yılında 545 bin 780 ton, 2025 yılında 674 bin 752 ton kırmızı mercimek ithal edilirken, 2026 yılında ithalat 435 bin 766 ton olarak gerçekleşti.

Gürer, “Kırmızı mercimekte 2020-2026 döneminde 3,92 milyon tonun üzerinde ithalat yapılmıştır. Bunun karşılığında yaklaşık 2,43 milyar dolar ödeme gerçekleştirilmiştir. 2023 yılı kırmızı mercimek ithalatı 744.725 tonla, dönem içerisindeki en yüksek seviyeye ulaşmıştır.” ifadelerini kullandı.

YEŞİL MERCİMEKTE 541 BİN TON İTHALAT

Yeşil mercimekte de ithalatın yıllar içinde arttığını belirten Gürer, 2020-2026 döneminde 541 bin 63 ton yeşil mercimek ithal edildiğini ve bunun karşılığında 470 milyon 547 bin 157 dolar ödeme yapıldığını açıkladı.

Yeşil mercimek ithalatının 2020’de 52 bin 387 ton olduğunu belirten Gürer, bu miktarın 2025’te 118 bin 999 tona yükseldiğini, artışın yaklaşık yüzde 127 düzeyinde gerçekleştiğini söyledi.

2023 yılında 115 bin 97 ton, 2024 yılında 98 bin 760 ton, 2025 yılında 118 bin 999 ton yeşil mercimek ithal edilirken, 2026 yılında ithalat 59 bin 806 ton olarak gerçekleşti.

İTHALAT ÜRETİMİ BAZI YILLARDA 2 KATIN ÜZERİNE ÇIKTI

Gürer, mercimekte ithalatın bazı yıllarda toplam yerli üretimin iki katından fazla seviyeye ulaştığına dikkat çekti.

2020 yılında 370 bin 815 ton toplam mercimek üretimine karşılık 627 bin 126 ton ithalat yapılırken, ithalatın üretime oranı yüzde 169 oldu. 2021 yılında 263 bin ton üretime karşılık 534 bin 575 ton ithalat gerçekleştirildi ve oran yüzde 203’e çıktı.

2022 yılında üretim 445 bin ton, ithalat 508 bin 384 ton olarak gerçekleşti. 2023 yılında 474 bin ton üretime karşılık 859 bin 822 ton ithalat yapıldı.

2024 yılında 476 bin ton üretime karşılık 644 bin 540 ton, 2025 yılında ise 279 bin 620 ton üretime karşılık 793 bin 752 ton mercimek ithal edildi. 2025’te ithalatın üretime oranı yüzde 284’e yükseldi.

2026 yılı tahmininde 433 bin 320 ton toplam üretime karşılık 495 bin 572 ton ithalat bekleniyor. Buna göre ithalatın üretime oranının yüzde 114 seviyesinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

“DÖVİZ YURT İÇİ ÇİFTÇİMİZE GİTMELİ”

Gürer, mercimekte planlı üretim ve yeterli destekle dışa bağımlılığın azaltılabileceğini belirterek, “Mercimekte planlı bir üretim ile dışa bağımlılığımızı bitirebiliriz. Yeterli destek ve girdi maliyeti dikkate alınan bir alım fiyatı ile ithalata değil, ihracata öne çıkabiliriz.” dedi.

Yerli mercimeğin kalite açısından avantajlı olduğunu savunan Gürer, “Ülkemizde yetişen mercimek, ithale göre çok daha kaliteli ve yerli ürün ile yapılan çorbanın tadı daha güzel. İhraç edilen yerli ürün tadı ile beğeniliyor. Yerli ürünün bir bölümü ihraç edilip açık, ithalle gideriliyor.” ifadelerini kullandı.

Gürer, “Hem üretimde sorun var hem ithalatta. Milyarlarca lira döviz yurt dışına gidiyor. O döviz yurt içi çiftçimize gitmeli.” diye konuştu.

Ömer Fethi Gürer, mercimeğin özellikle dar gelirli vatandaşlar açısından erişilebilir ve sık tüketilen bir gıda olduğunu belirterek, “Anadolu’nun anavatanı olan mercimekte dahi dışa bağımlılığımızın varlığı, tarım politikasının gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır. Her üründe kendi kendine yeten bir ülke olmamız, iktidarın tarım üretim politikaları ile doğrudan ilgilidir. Sürekli tükettiğimiz mercimekte yerli üretim için yapılması gerekenler vakit kaybetmeden sağlanmalıdır.” dedi.

YEDİ YILLIK TOPLAMDA 2,9 MİLYAR DOLAR ÖDENDİ

2020-2026 döneminde kırmızı ve yeşil mercimekte toplam ithalat 4 milyon 463 bin 769 ton olurken, ithalat için toplam 2 milyar 897 milyon 698 bin 686 dolar ödendi.

Toplam ithalatın yüzde 87,9’unu kırmızı mercimek, yüzde 12,1’ini ise yeşil mercimek oluşturdu. Kırmızı mercimek için 2 milyar 427 milyon 151 bin 529 dolar, yeşil mercimek için ise 470 milyon 547 bin 157 dolar ödeme gerçekleştirildi.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI