“Hakuna Matata” Takma Kafana söylemlerini her fırsatta dile getiren, farklı kültürlerin birbirleriyle mutlu ve barış içinde yaşanabileceği gerçeğini tüm dünyaya kanıtlayan ve 126 dan fazla kabilenin etkisiyle oluşan Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti her geçen gün hızla gelişiyor, ilerliyor ve tüm güzelliklerini dünyaya tanıtıyor…  

Tanzanya Büyükelçisi Prof. Dr. Elizabeth K. Kilonda ile Türkiye’ye beş bin kilometre uzaklıkta olan Tanzanya’nın gelenek ve görenekleri, düşünce yapısı, birbirinden güzel görülmeye değer turistik yerleri, ekonomisi ve kaynakları üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik. Sayın Kilonda ile ayrıca Türkiye ile Tanzanya arasındaki ikili ilişkileri, yatırıma yönelik fırsatlar üzerine iki ülke arasında ne tür işbirlikleri yapılabileceğini ve işadamlarımızın bu fırsatlardan nasıl yararlanabileceğini konuştuk. Her fırsatta Türkiye’ye olan sevgilerini dile getiren Sayın Büyükelçimize ve Büyükelçilik çalışanlarına misafirperverlikleri ve destekleri için ayrıca teşekkür ederim.
Tanzanya Büyükelçisi Prof. Elizabeth K. Kiondo’yu tanıyabilir miyiz?
Evet, Büyükelçi olmadan önce Tanzanya Darüsselam Üniversitesi’nde Bilişim Bilimi Profesörüydüm. 2007 yılında UNESCO Tanzanya Milli Komisyonu’nun başkanlığına atandım. Altı yıl bu pozisyonda görev yaptıktan sonra Fransa, Paris’teki UNESCO Tanzanya Daimi Temsilciliği Yardımcılığına atandım. 2016 yılında Türkiye Cumhuriyetine ilk Tanzanya Büyükelçisi olarak atandım ve göreve Temmuz 2017’de başladım.

Tanzanya Büyükelçiliği Türkiye’de ne zaman ve nasıl açıldı?
Tanzanya Büyükelçiliği resmi olarak Temmuz 2017’de açıldı. Ankara’daki Büyükelçilik açılmadan önce İtalya, Roma’daki Tanzanya Büyükelçiliği’nin Türkiye için de yetkisi vardı. Tanzanya ve Türkiye’nin yıllardır güçlü diplomatik ilişkileri mevcut. Tanzanya’da 2009 yılından bu yana Türkiye Büyükelçiliği bulunuyor. Tanzanya için Türkiye’nin ayrıca stratejik bir önemi de var. Türkiye’de bir Büyükelçilik açma kararı uzun süre önce verildi ve süreç Aralık 2016’da tamamlandı. Karara, hükümet de bağlılık gösterdi ve Tanzanyalılar her iki ülkenin de ortak yararı için var olan sosyal, ekonomik ve kültürel bağları daha da güçlendirdi.

Tanzanya ve Türkiye arasındaki ikili ilişkilerle ilgili neler söylemek istersiniz?

Türkiye ve Tanzanya arasındaki ikili ilişkiler bu iki ülkenin liderlerinin barış, dostluk ve kalkınmayı geliştirmek için birlikte çalışmalarının sonucu olarak zamanla büyüdü. Bu bağlılık, Tanzanyalı ve Türk insanlar arasındaki etkileşimlerin artmasına katkıda bulundu. Yıllar içinde Türkler, Tanzanya’daki işletmelerle ortak ilişkiler kurdular ve çeşitli yatırım fırsatlarını keşfettiler. Bunun bir sonucu olarak Tanzanya’da, ülkedeki barış, siyasi istikrar ve doğal olarak bir işletme ortamından yararlanan ve gittikçe büyüyen bir Türk topluluğu mevcut. Tanzanyalılar Türkiye’de kurulmuş olan çeşitli işletmelere katıldılar ve güçlü işletme bağlantıları kurdular. Bunun sonucunda Tanzanya ve Türkiye arasında katlanarak artan hacimlerde ticaret yapılmaya başlandı.

Diğer taraftan Türkiye İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA), Darüsselam‘da bir büro açtı ve eğitim ve sağlık alanındaki çeşitli sosyo-ekonomik projelerin uygulanmasına öncülük etti. Bunun yanı sıra çeşitli Türk STK’ları çeşitli sosyal projeleri üstlenmekte ve Tanzanya’nın sosyo-ekonomik kalkınmasına katkıda bulunmaktadır. Türk dizileri yerel Tanzanya kanallarında yayınlanmaktadır ve oldukça popülerdir. Bu da kültürel ilişkilerin daha da gelişmesine zemin oluşturmuş ve Tanzanyalıların Türkleri ve Türk kültürünü daha yakından tanımasına yardımcı olmuştur. Ankara’daki Tanzanya Büyükelçiliği kültürü çeşitli kültür günleri düzenleyerek Türklere tanıtmaktadır.

Uzun bir süre Tanzanyalı öğrenciler, Türk Üniversitelerinde çeşitli meslekler öğrendiler. Bu da, Tanzanya’nın 2025 yılına kadar ekonomisini orta gelirli ülke konumuna getirmek için yüksek eğitimli ve becerili insan kaynaklarına sahip olma stratejisine büyük oranda katkıda bulunmaktadır. Buna ek olarak Türk Hava Yolları, Tanzanya’da üç ayrı noktaya yani Darüsselam, Zanzibar ve Kilimanjaro’ya uçmaktadır. Bu da, iki ülkenin insanları arasındaki etkileşimi yoğunlaştırmıştır. Dahası, işletmelerin büyümesini kolaylaştırmak için Türk Hava Yolları Kargo haftada bir kez Darüsselam’a uçmaktadır.

Şubat 2017’de Cumhurbaşkanı Erdoğan, Tanzanya’yı ziyaret etmiştir. Ziyareti sırasında Tanzanya ve Türkiye arasındaki ilişkilerin yoğunluğunu artıracak şekilde çeşitli sektörlerde işbirliği yapılması için dokuz tane ikili anlaşma imzalamıştır. 2017 yılında Ankara’da Tanzanya Büyükelçiliği’nin açılmasıyla iki ülke arasındaki ikili ilişkilerin daha da hızlanması beklenmektedir. Elçilik sadece bu anlaşmaların uygulanmasını gözetmeyecek aynı zamanda bu iki ülkenin insanları arasındaki artan ilişkileri de kolaylaştıracaktır.

2017 yılından bu yana Türkiye’de Büyükelçilik yapıyorsunuz ve ülkenizin Türkiye’ye atadığı büyükelçisiniz. Türkiye ve Türkler ile ilgili neler düşünüyorsunuz?

Evet, doğru. Neredeyse iki yıldır buradayım. Öncelikle Türkiye Cumhuriyetindeki ilk Tanzanya Büyükelçisi olmaktan gurur duyuyorum. Ülkemi böyle güzel topraklarda temsil etmekten çok memnunum. Burada bulunduğum iki yıl içinde Türkiye ve Türklerle ilgili çok fazla şey öğrendim. Türkler hem nazik, arkadaş canlısı hem de yabancılara karşı büyük misafirperverliğe sahip. Bu tutum, Afrikalıların tutumu ile de uyumlu ve böylece bir aidiyet ortamı oluşuyor. Bu da biz Afrikalıları Türkiye’de evimizdeymişiz gibi hissettiriyor. Ayrıca Türk insanının oldukça çalışkan, vatansever ve kendi inançlarına adanmış olduklarını ve güçlü aile bağları ve vatan sevgileri olduğunu da açıkça gördüm. Her şeyden önce Türkiye’yi düşünmelerini gerçekten çok seviyorum çünkü bu kendi ulusal kalkınma ve refahlarına yönelik bir ulusçuluk ve bağlılığı yansıtıyor.

Ayrıca Türk yemekleri de harika. Türk mutfağından çeşitli yemekler denedim. Bunların arasında kebaplar, Kayseri mantısı, İskender ve Lahmacun, harika Türk çorbaları ve tatlıları bulunuyor.

Türkiye’de yaşayan insanlar Tanzanya hakkında çok fazla bilgi sahibi değiller. Sizden Tanzanya ile ilgili bilgi almak isterim, bizlere neler söyleyebilirsiniz?)

Tanzanya, coğrafi olarak Doğu Afrika’da bulunan güzel ülkelerden biridir. Ganganyika ve Zanzibar’ın 26 Nisan 1964 tarihinde birleşmesinden sonra kurulmuş olan bir Birleşik Cumhuriyet. Tanzanya 57 milyon insana ev sahipliği yapıyor ve ülkede 126 kabile bulunuyor. Fakat hepimiz, resmi dil olan Swahili dilini konuşuyoruz. Başkentimiz Dodoma ve Darüsselam önemli bir ticaret şehri. Siyasi olarak Tanzanya bir cumhuriyet devleti ve yarı başkanlık hükümet sistemi ile yönetiliyor. Ülke, her beş yılda bir gerçekleşen ve barış içinde geçen seçimlerle bağımsızlığını yaşıyor.

Tanzanya bayrağı dört renkten oluşuyor: Yeşil, sarı, siyah ve mavi. Yeşil bitki örtüsünü, sarı mineraller ve doğal kaynakları, siyah Tanzanya halkını ve mavi de Tanzanya’nın etrafındaki suları temsil ediyor.

Tanzanya 945,234 metre karelik büyük bir ülke. Ayrıca kömür, nikel, altın, pırlanta ve yakut gibi minerallerle Tanzanit, doğal gaz, doğal yaşam ve balıkçılık gibi çeşitli doğal kaynaklara sahip. Tanzanya arazisinin yüzde 60’ı tarıma uygun ve üç tane büyük nehir (Afrika’nın en büyükleri) hem tarım ve tarım işleme hem de balıkçılık endüstrisi için oldukça elverişli.

Son on yılda gördüğü %12’lik büyüme ile turizm sektörü en hızlı büyüyen sektörlerden biri ve GSYH’nin yaklaşık

%17.2’sine katkı sağlarken aynı zamanda son beş yıldaki döviz kazançlarının da %41,7’sine sahip. Bir milyondan daha fazla turist Tanzanya’yı ziyaret ederek doğal parkların ve sahillerdeki muhteşem plajların ve Zanzibar’ın keyfini çıkarıyor. Ayrıca bir UNESCO Dünya Mirası bölgesi olan Zanzibar Taş Şehir de bu güzel kültürel alanlardan bir tanesi.

Tanzanya, toplam arazilerinin %30’undan fazlasını Doğal Yaşam Ulusal Parklarına ayıran tek ülkedir. Bunların içinde korunmuş bölgeler, 16 milli park, 31 yaşam parkı, 44 kontrollü yaşam alanı, 1 koruma alanı ve Zanzibar’ın muhteşem kum sahillerinden oluşan diğer doğal yerler bulunuyor. Tanzanya’nın doğal yaşam kaynakları dünyadaki önemli alanlardan sayılıyor ve uzun yıllardır ziyaretçi alıyor.

Tanzanya’da 7 tane Dünya Mirası mevcut. Bunlar; Serengeti Milli Parkı, Ngorongoro Krateri, Kilimanjaro Dağı, Selous Yaşam Parkı, Zanzibar Taş Şehir, Kilwa Kisiwani Kalıntıları, Songo Mnara ve Kondoa Mağara Sanat Alanı. Ülke geneline yayılmış birçok görülecek yer bulunuyor. Tanzanya’nın turistik noktaları ülkeyi Afrika’da en hızlı büyüyen tatil yerlerinden birinin haline getiriyor. Ayrıca Türkiye’de Tanzanya turizmini tanıtarak bu endüstriyi geliştirmeyi amaçlıyoruz.

Tanzanya’nın ulusal gelenek ve görenekleri, adetleri, düşünce yapısı ve yaşam tarzıyla ilgili neler söylemek istersiniz?

Tanzanya kültürü, 126’dan daha fazla kabilenin etkileriyle oluşmuş olan harika bir mozaik ve Tanzanya dünyadaki kültürel olarak en çeşitli ülkelerden bir tanesi. 126 farklı kabilenin her biri kendi farklı yaşam şekline sahipken bu kabilelerin hepsi Tanzanya’nın sosyal hayat, müzik, sanat, gelenekler, yiyecekler ve diğer milli kültürlerinin tamamını oluşturuyor. Kabilelerin üstün farklılıkları ve sayıca fazlalıklarına rağmen neredeyse tüm Tanzanyalılar Milli dil olan Swahili (Kiswahili) dilini akıcı bir şekilde konuşabiliyor. İkinci resmi dil ise genelde resmi yazışmalarda ve işletme sözleşmelerinde kullanılan İngilizce.

Nezaket, saygı, alçak gönüllülük Tanzanya’nın geleneksel toplumunda oldukça değer gören özelliklerden bazıları. Hoş sohbet olmak oldukça önemli ve insanlar bazen bir konuşmaya başlamadan önceki birkaç dakikayı birbirini selamlaşarak geçirebiliyor. Bu unsurlar olmadan konuşma başlatmak kaba kabul ediliyor. Selamlaşmanın dışında, tokalaşma da sosyal etkileşimin oldukça önemli bir parçası. Tanzanya’nın oldukça basit bir yaşam tarzı var ve bu yaşam tarzında geniş aile bağlantıları önemli yer tutuyor ve insanların yaşadıkları toplulukları desteklemek kıymet görüyor. Fakat kırsal aladan kentlere olan göçler ve insanların şehir hayatının değerlerini benimsemesi nedeniyle bu değerlerden bazıları yavaş yavaş kayboluyor.

Tanzanya mutfağı çok özel ve oldukça çeşitli bir mutfaktır. Ülkenin farklı bölgelerinden farklı tatlara ev sahipliği yapıyor.

Tanzanya’nın müzik endüstrisi ise geleneksel Afrika müziğinden modern türlere kadar geniş bir yelpazeye sahiptir. Ayrıca geleneksel müzik, ülke genelindeki farklı gelenekler ve görenekleri yansıtarak farklı enstrümanlarla destekleniyor.

Tanzanya’yı Türkiye’de tanıtmak adına gelecekte etkinlikler düzenleyecek misiniz? Bu bakımdan ne tür etkinlikler planlıyorsunuz?

Evet, devam eden birçok planımız ve etkinliğimiz mevcut. Bunların genel amacı ise Tanzanya’yı Türkiye’de daha çok tanıtmak. Son zamanlarda burada Tanzanya Ulusal Gününü kutladık ve bir sergi düzenledik. Sergide Tanzanya’nın geleneksel birçok takı, yiyecek, müzik ve videolarına yer verdik.

Tanzanya’yı Türklere tanıtmak adına daha fazla tanıtım etkinliği düzenlemeyi hedefliyoruz. Kültürel ve turistik tanıtım etkinlikleri, ticaret ve yatırım fırsatlarını tanıtım organizasyonları ve Türk kurumlarında Tanzanya ile ilgili dersler vermek adına akademik organizasyonlar gerçekleştirmek amaçlarımız arasında. Ayrıca Tanzanya ile ilgili daha fazla bilgi vermek adına Türkiye’deki çeşitli fuarlara da katılmayı bekliyoruz.

Dinamik ve yeni piyasa yapısından dolayı Afrika her türlü ticaretin yapılmasına izin veriyor. Tanzanya ise bu piyasada hem istikrarlı hem de gelişmekte olan bir ülke. Tanzanya’da yatırıma yönelik büyük fırsatlar mevcut. Tanzanya’da Türk iş insanlarına yönelik ne gibi fırsatlar var? Türk iş insanları bu fırsatlardan nasıl yararlanabilir?

Evet, çok haklısınız. Tanzanya çeşitli sektörlerde ticaret ve yatırım fırsatlarına sahip istikrarlı bir ülke. İlk olarak coğrafi ve stratejik konumu Tanzanya’yı Doğu ve Orta Afrika’da bir yatırım ve işletme merkezine dönüştürüyor. Yaklaşık 1,200 km uzunluğundaki sahil şeridinde bulunan önemli limanlar (bir tane Zanzibar da olmak üzere), karayolları, limanları; çeşitli kara ile kaplı ülkelerle (Ruanda, Burundi, Kongo, Uganda, Zambia ve Malawi) bağlantısına izin veren demir yolları bu ülkeyi çekici kılıyor. Ayrıca Tanzanya, iki bölgesel ekonomik topluluk olan Doğu Afrika Topluluğu (EAC) ve Güney Afrika Kalkınma Topluluğu’nun (SADC) da üye devletlerinden bir tanesi. Tanzanya’nın 57 milyondan daha fazla nüfusu var ve bölgedeki bir merkez olarak 600 milyondan fazla insana bölgesel piyasa olarak hizmet veriyor.

İkinci olarak, Tanzanya ekonomisi Afrika’daki en hızlı büyüyen ekonomilerden bir tanesidir. Ekonomi, yıllık ortalama %6.8 büyüme oranı ile geçtiğimiz on yılda büyük oranda büyüdü. Dahası, Ulusal İstatistik Kurumun verilerine göre enflasyon oranı da belirgin oranda düşüyor. Ocak 2019 itibarıyla, yıllık enflasyon oranı %3’e düştü. Tanzanya ekonomisi tarım, tarım işleme, madencilik, ulaşım ve üretim gibi birçok sektörden fırsatlara sahip olan oldukça çeşitli bir ekonomi. Çeşitlilik düşünüldüğünde, ekonomik etkinliklerin Tanzanya’daki yüksek yatırım ve işletme fırsatlarına erişerek potansiyelini göstereceği görülüyor.

Üçüncü nokta ise Tanzanya’nın oldukça hızlı büyüyen güçlü bir turizm sektörüne sahip olmasıdır. Bu sektörde yatırım fırsatları sunan dünya sınıfında turistik yerler bulunuyor. Diğer yatırım alanları içinde ise madencilik, hayvancılık, ulaşım, enerji, gayrimenkul, telekomünikasyon, yayıncılık, sağlık ve eğitim bulunuyor.

Dördüncü olarak hükümet çeşitli altyapı projelerini üstlenmiş durumda. Bunlardan bazıları SGR demiryolu inşası, yeni havalimanlarının yapımı ve mevcut havalimanlarının yenilenmesi, yol yapımı, emlak inşaatı ve çeşitli kamu kurumlarının binalarının inşaatı. Yeni hükümetin başkenti olan Dodoma’da önemli inşaat projeleri bulunuyor ve bunlar inşaat sektörü için büyük fırsatlar barındırıyor.

Son olarak kaju, susam, kahve, çay, nohut, pamuk ve tütün gibi Tanzanya’da üretilen tarım ürünlerinin ticareti konusunda Türk işletmeleri için fırsatlar mevcut.

Tanzanya’da üretilen her şey Avrupa, Amerika, Japonya ve Çin’e hiçbir sınırlama ve gümrük vergisi olmadan ihraç ediliyor. Bu bilgi doğru mu?

Evet, doğru bir bilgidir. Tanzanya Vergi İdaresine göre Tanzanya’da üretilen ürünlerin ve hizmetlerin diğer ülkelere ihracatında herhangi bir vergi uygulaması mevcut değil. Bu uygulamanın amacı ise Tanzanya’nın ihracat oranını artırmak ve Türk iş insanları gibi iş insanlarını teşvik ederek Tanzanya’nın döviz rezervini artırmaktır.

Fakat ithalat tarafından bakıldığında uygulanan %18’lik standart bir vergi mevcut bulunmaktadır. Aynı zamanda diğer ülkelerden belirli ürünlerin ithalatında vergi muafiyeti de var. İşlenmemiş materyaller, sermaye malları, tarım maddeleri, saf hatla yetiştirilen hayvanlar, ilaçlar, makineler, yedek parçalar ve gaz, benzin ve jeotermal keşif ve madencilik etkinliklerinde doğrudan kullanılacak olan ve lisanslı şirketler tarafından ithal edilen ürünler.

Milli Tanzanya Günü’nde Bakan Pakdemirli “Tanzanya ile Türkiye arasındaki mesafe 5 bin kilometreden fazladır. Ancak biz THY'nin Darüsselam, Klimanjaro ve Zanzibar uçuşlarıyla bu mesafeyi kısalttık. Mesafelerin azalması insani temasların, ticaret ve yatırımların kolaylaşması demektir.” ifadesinde bulundu. Bununla ilgili neler söylemek istersiniz?

Evet, Türk Hava Yolları Tanzanya’daki üç önemli şehre uçuyor ve Türk Hava Yolları Kargo ise haftada bir kez Darüsselam’a uçuyor. Bu sadece iki ülke arasındaki mesafeleri azaltmadı ve aynı zamanda insanların ve ticaret hacminin hareketliliğini de artırdı. Bu girişim hem Tanzanya hem de Türkiye bakımından ekonomik bir öneme sahiptir ve her iki ülkeye de daha fazla gelir getirecektir.

Sayın Büyükelçi, son olarak okuyucularımıza iletmek istediğiniz bir mesajınız var mı?
Tanzanya, harika kaynaklara ve Kilimanjaro, Serengeti ve Zanzibar gibi alanlara sahip olan çok güzel bir ülke. Tanzanya harika insanlara ev sahipliği yapıyor ve misafirperverlik bu insanların kültürlerine işlemiş. Bu fırsatı, Türkleri Tanzanya’yı en sevdikleri tatil yerlerinden biri haline getirmeye davet etmek için kullanmak istiyorum. Dost canlısı insanlarla ve barış dolu bir atmosferle tanışacaklar. Oldukça güzel plajların tadını çıkaracaklar ve en egzotik yerlerden bazılarını görmüş olacaklar.

Kendini Tanzanya’nın sosyo-ekonomik etkinliklerinin uygulanmasında etkililik, verimlilik ve şeffaflığı artırmaya adamış vizyoner liderler var. Okuyuculara esas mesajım ise Tanzanya’nın dünyanın en çekici tatil, iş ve doğrudan yabancı yatırım yerlerinden biri olduğunu söylemektir. Bu nedenle bu fırsatı Türkleri Tanzanya’ya davet etmek için kullanmak istiyorum. Her iki ülkenin insanının ortak fayda görmesi için ikili ilişkilerimizi güçlendirmeliyiz.